ASKERE SİVİL YARGI ANAYASAYA AYKIRI
26.6.2009 günlü, 5918 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 7. maddesiyle 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yapılan değişiklikler Anayasa Mahkemesince iptal edildi ve bu değişikliklerin yürürlüğü durduruldu.
Bilindiği gibi 26/06/2009 tarihinde TBMM tarafından kabul edilen 5918 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 7. maddesiyle; 5271 sayılı Kanunun 250 nci maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesinde geçen “hâli dahil” ibaresi “hâlinde” şeklinde değiştirildi. Konunun hatırlanması bakımından 5271 sayılı Kanunun 250 nci maddesini aktaralım:
“Görev ve yargı çevresinin belirlenmesi
MADDE 250. – (1) Türk Ceza Kanununda yer alan;
a) Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu,
b) Haksız ekonomik çıkar sağlamak amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde cebir ve tehdit uygulanarak işlenen suçlar,
c) İkinci Kitap Dördüncü Kısmın Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar (305, 318, 319, 323, 324, 325 ve 332 nci maddeler hariç),
Dolayısıyla açılan davalar; Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca yargı çevresi birden çok ili kapsayacak şekilde belirlenecek illerde görevlendirilecek ağır ceza mahkemelerinde görülür.
(2) Gelen iş durumu göz önünde bulundurularak birinci fıkrada belirtilen suçlara bakmakla görevli olmak üzere, aynı yerde birden fazla ağır ceza mahkemesi kurulmasına, Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca karar verilir. Bu hâlde, mahkemeler numaralandırılır. Bu mahkemelerin başkan ve üyeleri adlî yargı adalet komisyonunca, bu mahkemelerden başka mahkemelerde veya işlerde görevlendirilemez.
(3) Birinci fıkrada belirtilen suçları işleyenler sıfat ve memuriyetleri ne olursa olsun bu Kanunla görevlendirilmiş ağır ceza mahkemelerinde yargılanır. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtayın yargılayacağı kişilere ilişkin hükümler ile savaş ve sıkıyönetim hâli dahil askerî mahkemelerin görevlerine ilişkin hükümler saklıdır.”
5918 sayılı Kanunla “hâli dahil” ibaresi “hâlinde” şeklinde değiştirildi.
Bu değişiklikle savaş ve sıkıyönetim hâli dışındaki suçlarda sivil yargı görevli hale getirildi.
Oysa Anayasanın 145. maddesinde böyle bir düzenleme bulunmuyordu. Anayasanın 145. maddesini de aktaralım.
“H. Askerî yargı
MADDE 145. – Askerî yargı, askerî mahkemeler ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür. Bu mahkemeler, asker kişilerin; askerî olan suçları ile bunların asker kişiler aleyhine veya askerî mahallerde yahut askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevlidirler.
Askerî mahkemeler, asker olmayan kişilerin özel kanunda belirtilen askerî suçları ile kanunda gösterilen görevlerini ifa ettikleri sırada veya kanunda gösterilen askerî mahallerde askerlere karşı işledikleri suçlara da bakmakla görevlidirler.
Askerî mahkemelerin savaş veya sıkıyönetim hallerinde hangi suçlar ve hangi kişiler bakımından yetkili oldukları; kuruluşları ve gerektiğinde bu mahkemelerde adlî yargı hâkim ve savcılarının görevlendirilmeleri kanunla düzenlenir.
Askerî yargı organlarının kuruluşu, işleyişi, askerî hâkimlerin özlük işleri askerî savcılık görevlerini yapan askerî hâkimlerin mahkemesinde görevli bulundukları komutanlık ile ilişkileri, mahkemelerin bağımsızlığı, hâkimlik teminatı, askerlik hizmetinin gereklerine göre kanunla düzenlenir. Kanun, ayrıca askerî hâkimlerin yargı hizmeti dışındaki askerî hizmetler yönünden askerî hizmetlerin gereklerine göre teşkilatında görevli bulundukları komutanlık ile olan ilişkilerini de gösterir.”
5918 sayılı Kanunla getirilen değişikliğin Anayasanın 145. maddesine aykırı olduğu, birçok özgür düşünceli hukuk insanı tarafından dile getirildi.
Nitekim Anayasa Mahkemesi de 21 Ocak 2010 Perşembe günü yaptığı toplantıda bu değişikliği oybirliğiyle iptal etti. Ayrıca, “başvuru, kanunun, kanun hükmünde kararnamenin veya İçtüzüğün sadece belirli madde veya hükümleri aleyhinde yapılmış olup da, bu belirli madde veya hükümlerin iptali kanunun, kanun hükmünde kararnamenin veya İçtüzüğün bazı hükümlerinin veya tamamının uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, Anayasa Mahkemesi, keyfiyeti gerekçesinde belirtmek şartıyla, kanunun, kanun hükmünde kararnamenin veya İçtüzüğün bahis konusu öteki hükümlerinin veya tümünün iptaline karar verebilir.” hükmünü içeren Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince; “… savaş ve sıkıyönetim …” ibaresi de oyçokluğuyla iptal edildi.
Anayasa Mahkemesince alınan karar şu şekilde açıklandı:
”* 21 Ocak 2010 Perşembe günü yapılan Mahkeme toplantısında görüşülen, Mahkememizin 2009/52 esasında kayıtlı bulunan ve Anamuhalefet Partisi (Cumhuriyet Halk Partisi) TBMM Grubu Adına Grup Başkanvekilleri Ankara Milletvekili Hakkı Suha OKAY, İstanbul Milletvekili Kemal KILIÇDAROĞLU ile İzmir Milletvekili K. Kemal ANADOL’un açmış olduğu iptal davası hakkında;
26.6.2009 günlü, 5918 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un;
1- a) 7. maddesiyle 4.12.2004 günlü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 250. maddesinin (3) numaralı fıkrasının değiştirilen son tümcesinde yer alan “ … halinde …” sözcüğünün İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,
b) “ … halinde …” sözcüğünün önünde yer alan “… savaş ve sıkıyönetim …” ibaresinin 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince İPTALİNE, OYÇOKLUĞUYLA,
c) İptal edilen bölümlerin yürürlüğünün durdurulmasına, OYÇOKLUĞUYLA,
2- Geçici Madde 1’de yer alan “… ve 250 nci …” ibaresinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE, karar verilmiştir.”
Kararın en dikkat çeken yönlerinden biri de kuşkusuz iptal edilen hükümlerin yürürlüğünün durdurulması. Oybirliğiyle iptal edilen kısımın yürürlüğü de dahil olmak üzere, kararın bu kısmı oyçokluğuyla alınmış. Böylece Anayasa Mahkemesinin verdiği iptal kararının, Resmi Gazetede yayımında yürürlüğe gireceği yönündeki görüşle, halihazırda sivil yargı tarafından soruşturma veya kovuşturma yapılabilmesinin de önüne geçilmiş oldu.
Bu kararın, son günlerde kamuoyunu sıkça meşgul eden konulardaki etkisini, zamanla hepimiz gözlemleyeceğiz.
Yapılacak tartışmalarda ileri sürülecek fikirlerin bilgiye dayanabilmesine kolaylık sağlamak amacıyla; konuyla ilgili kaynakları aşağıda aktarıyoruz:
26.6.2009 günlü, 5918 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun
TBMM Genel Kurul Görüşme Tutanakları
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
Anayasa Mahkemesi Karar Açıklaması
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
THE